Cavab:
Salam olsun haqq yolda olanlara!

Yəqinin mərhələləri

Alimlər yəqini üç mərhələyə bölmüşlər. Quran da bu üç mərhələnin hər birinə işarə edərək onları təsdiqləyir. Yəqinin mərhələləri elmül yəqin, eynül yəqin və həqqül yəqindən ibarətdir.

1. Elmül-yəqin

İnsanın bir şeyə elm, dəlil və sübutla iman gətirməsinə elmül-yəqin deyilir. Məsələn, uzaqdan tüstü görüb yanğın baş verməsinə inanarsa, bu inama elmül-yəqin deyilir.

Elmül-yəqin yəqinin birinci mərhələsidir. Bu yəqin qəlbə nüfuz etdikdə insan həqiqəti və axirəti görə bilər. O, elə bir məqama yüksələr ki, Allahı bəsirət gözü ilə görüb hiss edər. Buna misal olaraq susuz insanı misal çəkmək olar. Susuz insan susuzluğu dərk etdiyi kimi, yəqinə çatan şəxs də Allahı həlbi ilə görüb dərk edir.

Burada bir mətləbi qeyd etməyi lazım bilirəm. Bəzən insan çıxılmaz vəziyyətə düşdükdə onun qəlbində Allaha iman olmasa da belə, o halda ona yəqinlik gəlir və Allahı yardımçı bilib Ona yalvarır. Allah təala Ənkəbut surəsinin 65-ci ayəsində buyurur:

فَإِذَا رَكِبُوا فِي الْفُلْكِ دَعَوُا اللَّهَ مُخْلِصِينَ لَهُ الدِّينَ فَلَمَّا نَجَّاهُمْ إِلَى الْبَرِّ إِذَا هُمْ يُشْرِكُونَ

“(Müşriklər) Gəmiyə mindikləri zaman (dəryada batacaqlarından qorxub, əlləri hər yerdən üzülərək dində ixlas sahibi olan möminlər kimi) yalnız Allaha dua edərlər. Allah onları sağ salamat quruya çıxaran kimi, yenə də müşrik olarlar.”

Ümumiyyətlə insan çıxılmaz vəziyyətə düşüb, əli hər bir şeydən üzüldüyü zaman Allahdan kömək diləməsi onun fitrətindədir. Yəni bu hal insanda inistinqdir. Allahı təkcə möminlər xatırlamırlar. Bu hal kafirlərin də başına gəlir. Lakin kafir şəxs yalnız çətinliyə düşdüyü zaman və ya əli hər şeydən üzüldüyü zaman Allahı çağırır. Amma mömin həmişə, istər çətinlik zamanı istərsə də elə belə vaxtlarda Allah yadında olur və Allahın ona nəzarət etdiyini hiss edir.

Yəqin insan hər zaman harada olduğundan asılı olmayaraq Allahı səsləyib çağırmağı və Allaha dua etməyidir. İnsan ömürdə bir dəfə və ya 5 ildən, 10 ildən bir çətinliyə düşdüyü zaman Allahı səsləyib çağırmaqla yəqinliyə çatmaz. İnsan gərək hər dəfə Allahı səsləsin və həmişə özünü Allahın hüzurunda hiss etsin. İnsanın özünü həmişə Allahın hüzurunda olduğunu başa düşməsinə və Onun qorxusundan günahlardan çəkinməsinə yəqin deyilir.

Allah təala “Nur” surəsinin 37-ci ayəsində buyurur:

رِجَالٌ لَّا تُلْهِيهِمْ تِجَارَةٌ وَلَا بَيْعٌ عَن ذِكْرِ اللَّهِ وَإِقَامِ الصَّلَاةِ وَإِيتَاء الزَّكَاةِ يَخَافُونَ يَوْمًا تَتَقَلَّبُ فِيهِ الْقُلُوبُ وَالْأَبْصَارُ

“O kəslər ki, nə ticarət, nə alış-veriş onları Allahı zikr etməkdən, namaz qılmaqdan və zəkat verməkdən yayındırmaz. Onlar qəlblərin və gözlərin haldan-hala düşəcəyi (dəhşətdən ürəklərin duymaqdan, gözlərin görməkdən qalacağı) bir gündən (qiyamət günündən) qorxarlar.”

Bu ayə bizə bildirir ki, Allaha yəqini olan insanlar heç vaxt Allahı yaddan çıxarmazlar və heç bir şey onları Allah zikrindən ayra bilməz.

Ümumiyyətlə insanın daima Allahdan qorxmasına, Allaha sığınmasına və özünü həmişə Allahın hüzurunda hiss etməsinə yəqinlik deyilir.

2. Eynül yəqin

Yəqinin ikinci mərhələsi eynül-yəqindən, yəni gözlə görüb yəqinliyə çatmaqdan ibarətdir. Yəqinin bu mərhələsi birinci mərhələdən bir pillə üstündür. Çünki bu mərhələdə insan əvvəlkindən daha artıq həqiqətə yaxınlaşır. Məsələn, uzaqdan tüstünü görüb orada yanğın baş verməsinə elm tapırıqsa, eləcə də yaxına gedib yanğının alovlarını gözlə müşahidə edirik. Bir şeyi gözlə görüb dərk etməyə eynül-yəqin deyilir.

Əxlaq elmində yəqinin bu mərhələsinə “Təxliyə” və “Təhliyə” mərhələsindən çıxıb “Müşahidə” mərhələsinə yetmək deyilir. Təxliyə və təhliyə insanın çirkinlik və napaklıqdan çıxıb təmizlənib və zinətlənməsinə deyilir. Əlbəttə təxliyə və təhliyə yəqinin birinci mərhələsinə, yəni, elmül yəqinə aiddir. İnsan elmül-yəqin mərhələsində çirkinlikdən təmizliyə çıxır və öz daxilini yəqinlik vasitəsilə təmizlədikdən sonra eynül-yəqin mərhələsinə çatır. Bu mərhələ artıq “Müşahidə” mərhələsidir. Allah-təala “Taha” surəsinin 11,12-ci ayəsində belə buyurur:

فَلَمَّا أَتَاهَا نُودِي يَا مُوسَى إِنِّي أَنَا رَبُّكَ فَاخْلَعْ نَعْلَيْكَ إِنَّكَ بِالْوَادِ الْمُقَدَّسِ طُوًى

“(Musa) odun yanına yetişdikdə belə bir nida gəldi: “Ya Musa! Mən, həqiqətən, sənin Rəbbinəm. “Nəleynini (çarıqlarını) çıxart. Çünki sən müqəddəs vadidə – Tuvadasan!”

“Nəleynini (çarıqlarını) çıxart” kəlməsindən məqsəd budur ki, ya Musa dünyanın, mal-dövlətin, əhli-əyalının məhəbbətini qəlbindən çıxart. Çünki sənin daxil olduğun məqam yüksək mənəvi bir məqamdır və bu məqamda sənin qəlbində gərək Mənim məhəbbətim olsun. Qəlbinə Mənim məhəbbətimdən başqa heç bir məhəbbət salma.”

Ümumiyyətlə bu elə bir məqam və mərhələdir ki, insan bu mərhələnin vasitəsilə özünü rəzil sifətlərdən təmizləyib, insaniyyət və fəzilətli sifətlərlə zinətləndirir və insanda “mələkə” yaradır. “Mələkə” elə bir xüsusiyyətdir ki, insan bir işə adət edirsə, mələkə ondan da yüksək bir səviyyədir. Belə ki, adəti tərk etmək mümkündür, lakin mələkəni yox. Məsələn 40 il sürücülüklə məşğul olan bir şəxs artıq sürücülüyü adət halından mələkə halına gətirib çıxara bilər. Mələkə halını aldıqdan sonra heç vaxt onun yadından çıxmır. Əgər bu sürücü xəstəlik üzündən və ya həbsxanada qalığı üçün bir neçə illik sürücülükdən məhrum olarsa, müddət keçdikdən sonra yenə də sükan arxasına əyləşən kimi maşını idarə edə bilir. Çünkü artıq sürücülük onda adət yox, mələkə halını almışdır.

Bu misalı çəkməkdən məqsədim budur ki, əgər bir insanda ədalət və ya fəzilət sifətləri mələkə halını alarsa, onun qəlbində Allahın nuru yaranar və bu nur da onu hidayət edər. Allah təala “Hədid” surəsinin 28-ci ayəsində buyurur:

وَيَجْعَل لَّكُمْ نُورًا تَمْشُونَ بِهِ وَيَغْفِرْ لَكُمْ وَاللَّهُ غَفُورٌ رَّحِيمٌ

“Allah sizə elə bir nur verər ki, siz o nurun vasitəsilə (zülmət gecədə əlində çıraq tutub yol gedən şəxs kimi) yol gedərsiniz (və haqqı batildən seçə bilərsiz.) Və Allah sizi bağışlayar. Allah bağışlayan, rəhm edəndir.”

Başqa bir ayədə belə buyurur:

أَوَ مَن كَانَ مَيْتًا فَأَحْيَيْنَاهُ وَجَعَلْنَا لَهُ نُورًا يَمْشِي بِهِ فِي النَّاسِ كَمَن مَّثَلُهُ فِي الظُّلُمَاتِ لَيْسَ بِخَارِجٍ مِّنْهَا كَذَلِكَ زُيِّنَ لِلْكَافِرِينَ مَا كَانُواْ يَعْمَلُونَ

“Heç ölü olub diriltdiyimiz, sonra insanlar arasında gəzmək üçün özünə bir nur verdiyimiz adam zülmət içində qalıb oradan çıxa bilməyən şəxs kimi ola bilərmi?”

Buna əsasən də əgər insanda belə bir hal olarsa yəni Allahın nuru onun qəlbinə daxil olub onu hidayət edərsə, bu yəqinin ikinci mərhələsidir. İnsan yəqinin bu mərhələsinə çatarsa haqqı batildən ayıra bilər və bütün vəziyyətlərdən çıxış yolu tapa bilər.

3. Həqqül-yəqin

Yəqinin üçüncü mərhələsi həqqül-yəqindən ibarətdir. Həqqül-yəqin həm elmül-yəqindən, həm də eynül-yəqindən üstün olan bir mərhələdir. Məsələn, tüstü görüb yanğın baş verməsinə elm tapırıqsa bu elmül-yəqindir. Eynül-yəqində isə alovun özünü görürük. Amma həqqül-yəqin mərhələsində artıq alova əl vururuq və onun yandırıcı olduğunu dərk edirik. Bu mərhələdə insanda bir şeyin varlığı barədə heç bir şəkk-şübhə qalmır. Yəqinin bu mərhələsində insan tamamilə idraka yetişir və Allahın məhəbbəti onun qəlbinə nüfuz edir. Bu mərhələ elə bir mərhələdir ki, insanın qəlbində Allahın məhəbbətindən başqa heç bir məhəbbət qalmır. Yəni hədislərə əsasən insanın qəlbi yəqinin bu mərhələsində Allahın ərşi olur.

İnsanın qəlbinin Allahın evi olması barədə hədisdə belə buyurulur: “Qəlb Allahın evidir. Allahdan başqasını ora daxil olmağa qoymayın.”

Yəqinin bu mərhələsi elə bir mərhələdir ki, ev sahibi öz evinə daxil olmalıdır. Və şəkk-şübhə tamamilə aradan getməlidir. Əgər Allah məhəbbəti bir şəxsin qəlbinə bütünlüklə daxil olarsa, eşq atəşin onu yandırıb fəna dərəcəsinə çatdırar. Belə olduqda onun qəlbinə yalnız Allah hakimlik edər. Allah-təala Bəqərə surəsinin 257-ci ayəsində belə buyurur:

اللَّهَ وَلِى الَّذِينَ آمَنُوا

“Allah iman gətirənlərin (qəlblərinin) hakimidir.”

Səhraya baxdım səni gördüm.

Dəryaya baxdım Səni gördüm.

Dağa-daşa hər yerə baxdım,

Yalnız sənin gözəlliyini gördüm.

Həzrət Əli(ə) buyurur: “Hər yerə baxdımsa, ondan əvvəl Allahı gördüm.”

Əllamə Təba-Təbai yəqinin bu mərhələsinə çatdıqdan sonra yəqin barədə belə yazır. “Aləmdə olan bütün şeylərin mehvəri (əsası) yəqindir. Ümumiyyətlə insanın Allaha yəqinliyi artdıqca bütün dünyanın əşyaları onun qulluğunda olar və onun əmrinə tabe olar.

Allah-təala hədisi qüdsidə bəndələrə xitab edərək belə buyurur:

عبدى اطعنى حتى اجعلك مثلى

“Ey Mənim bəndəm mənə itaət et! Mən də səni Özüm kimi edərəm. (Necə ki, Mən “ol!” deyən kimi olur, sən də o cür olarsan).”

Mərhum Əllamə Təba-təbai bu məsələyə uyğun olaraq belə bir hədis nəql edir.

Həzrət Peyğəmbər(s)-ə dedilər: Ya Rəsuləllah, biz eşitmişik ki, Həzrət İsa peyğəmbərin bəzi səhabələrinin imanları möhkəm olduqları üçün su üzərində gəzirdilər. Bu mümkündürmü? Həzrət Peyğəmbər(s) buyurdu: “Əgər onların Allaha olan yəqinləri bundan da artıq olsaydı onlar havada da gəzərdilər.”

Odur ki, əgər insan Allaha itaət edərsə və insanın qəlbi yalnız Allahın məkanı olarsa, yəni onun qəlbində yalnız Allah məhəbbəti olarsa, Allah-təala belə insanı Özü buyurduğu kimi (Özü kimi) edər.

Bu bəhsimizin nəticəsində qeyd etmək lazımdır ki, insanı hər bir halda (istər cəmiyyət arasında, istərsə də xəlvətlikdə olanda) idarə və islah edən yeganə amil Allaha qəlbən iman gətirməkdir.

Qeyd etmək lazımdır ki, əgər insan yəqinə çatmasa belə, amma qəlbində Allaha qarşı imanı olarsa, belə bir iman onu idarə və islah edib hidayət edər. Əgər insanın qəlbində Allaha və qiyamətə inam və iman olarsa, bu cür iman insanı hidayət edər. Amma yəqinin mərhələlərini keçərsə onun üçün daha da yaxşı olar və onun qəlbinə yalnız Allah hakimlik edər və Allah-təala belə insanlara qeyri adi sirrləri öyrədər və təkamülə çatmaqda xüsusi kömək edər. http://www.erfan.ir/article/article.php?id=41555

Haqq yolda sizə müvəffəqiyyət diləyirik.

haqyolu.com


more post like this