Sifətlər digər bir bölgüyə əsasən zat və fel sifətləri olaraq iki yerə bölünür. Belə ki, sifət, məsələn, həyat, elm, qüdrət bəzən təyini söz birləşməsinin ikinci tərəfi ilə (sifət sahibinin) birlikdə olur. Belə ki, bu sifətlər diri, bilikli və bacarıqlı insanla yanaşıdır və biz insanı, hətta ondan başqa bir şeyi fərz etməsək belə, onlarla vəsf olunmadan fərz edə bilmərik. Bəzən də təkcə ikinci tərəflə birgə deyildir; o, sifətlərlə vəsf edilmək üçün başqa bir şeyin gerçəkləşməsinə ehtiyac duyur. Məsələn, yazıçılıq, nitq söyləmək və s. kimi şeylər. Çünki insan o zaman yazıçı ola bilər ki, onun kağızı, qələmi, mürəkkəbi olsun; o vaxt xitab edə bilər ki, onun üçün müəyyən eşidənlər fərz olunsun; o zaman istəyə bilər ki, istənilən bir şeyi olsun. İnsanın özünün fərz edilməsi bu sifətlərin gerçəkləşməsinə kifayət etmir.
Buradan aydın olur ki, Allahın həqiqi sifətləri (yuxarıda da qeyd olunduğu kimi Onun zatı ilə eynidir və) yalnız birinci qismdəndir. Amma onların gerçəkləşməsində başqa şeyin varlığına ehtiyac duyulan ikinci qismə gəldikdə isə, Ondan başqa olan hər bir şey Onun məxluqudur, yaranışda Ondan sonradır. Öz yaranışı ilə vücuda gətirdiyi sifətləri də zati sifəti və Allahın zatı ilə eyni hesab etmək olmaz.
Allah-taala barəsində yaradılışın gerçəkləşməsi üçün sübut olunan sifətlər, o cümlədən yaradan, hərəkət etdirən, təlim-tərbiyə verən, dirildən, öldürən, ruzi verən və s. kimi sifətlər zat ilə eyni deyildir; onlar fel sifəti olub zata əlavə edilir.
“Fel sifəti” dedikdə bir felin gerçəkləşməsindən sonra zatdan deyil, məhz həmin feldən başa düşülən müəyyən bir sifət nəzərdə tutulur. Məsələn, yaradılış gerçəkləşdikdən sonra yaradılan varlıqlardan Allahın yaradan olması sifəti düşünülür. Bu sifət də Allahın-taalanın müqəddəs zatı ilə deyil, yaradılanların özü ilə birgədir ki, bir sifətin yaranması ilə zatın bir haldan başqa hala çevrilməsi lazım gəlməsin.
Şiələr iradə və kəlam kimi iki sifəti bu sözlərin özündən başa düşülən mənaya götürərək fel sifəti hesab edirlər (iradə istəmək, kəlam isə kəlmənin mənasını kəşf etmək). Amma sünnülərin əksəriyyəti onu elm mənasına götürərək zati sifətlərdən hesab etmişlər


more post like this